Μια από τις παραδοσιακότερες εφημερίδες της Μεγάλης Βρετανίας, η Daily Mail, σχολιάζοντας τον μεγάλο τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης το 1971 έγραψε πρωτοσέλιδα πως «Δεν είναι ο Άγιαξ, αλλά ο Παναθηναϊκός που θα μείνει στη μνήμη μας». 49 χρόνια μετά τον άθλο του «Γουέμπλεϊ», ο Χάρης Γραμμός που αγωνίστηκε σε ολόκληρο το 90λεπτο εκείνου του τελικού, φέρνει στη δική του μνήμη άγνωστες πτυχές από την εκπληκτική πορεία του «Τριφυλλιού» στη διοργάνωση και ξεδιπλώνει Στο Νησί 99FM τις αναμνήσεις του, ως 22χρονου τότε ποδοσφαιριστή, από όσα μοναδικά -στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου- εκτυλίχθηκαν στο Λονδίνο.

Μιλώντας στην εκπομπή «99 Και Σήμερα», για την 49η επέτειο από τη συμμετοχή του Παναθηναϊκού στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης, ο Χάρης Γραμμός κάνει μια αναδρομή στις διαδοχικές προκρίσεις επί των Ζενές Ες (δύο νίκες με 1-2 και 5-0), Σλόβαν Μπρατισλάβας (ήττα 2-1 και νίκη 3-0), Έβερτον (δύο ισοπαλίες, 1-1 εκτός και 0-0 εντός), αλλά και Ερυθρού Αστέρα (ήττα με 4-1 και νίκη με 3-0), που οδήγησαν το «Τριφύλλι» στον τελικό με αντίπαλο τον Άγιαξ (ήττα με 2-0).

Περιγράφει με δέος το πώς ένιωσε αντικρίζοντας τόσους Έλληνες στην αγγλική πρωτεύουσα, οι οποίοι «κρατούσαν ελληνικές σημαίες και μας εύχονταν καλή επιτυχία, παρότι μερικοί υποστήριζαν ακόμα και τον Ολυμπιακό. Ήταν όλη η Ελλάδα μαζί μας σε εκείνον τον τελικό».

Για την ιστορία, η αναμέτρηση Άγιαξ-Παναθηναϊκού θεωρήθηκε ως ο πιο θορυβώδης τελικός που είχε διεξαχθεί ποτέ στη Μεγάλη Βρετανία. Κόπηκαν συνολικά 83.179 εισιτήρια, αλλά υπολογίζεται ότι στο «Γουέμπλεϊ» εκείνη τη μέρα βρέθηκαν περίπου 100.000 θεατές, μεταξύ των οποίων περισσότεροι από 25.000 Έλληνες. Μάλιστα, οι αεροπορικές εταιρείες της εποχής πραγματοποίησαν 42 πτήσεις για να ικανοποιήσουν τον μεγάλο όγκο των φίλων του ποδοσφαίρου, που ήθελαν να ταξιδέψουν στο Λονδίνο.

«Είμαι υπερήφανος που εκπροσώπησα σε αυτόν τον τελικό την ιδιαίτερη πατρίδα μου, τη Μυτιλήνη, που την υπεραγαπώ», λέει συγκινημένος και θυμάται πως τα πόδια του, αλλά και των συμπαικτών του, έτρεμαν όταν πάτησαν το χορτάρι του «Γουέμπλεϊ». «Αυτό φάνηκε και από το πόσο μουδιασμένα μπήκαμε στο γήπεδο, στα πρώτα λεπτά του τελικού. Δεχθήκαμε το πρώτο γκολ στο πεντάλεπτο, αλλά μετά όσο περνούσε η ώρα γινόμασταν πολύ ανταγωνιστικοί.», θυμάται.

Η αλήθεια είναι ότι ο Παναθηναϊκός έχασε δύο εξαιρετικές ευκαιρίες στο πρώτο ημίχρονο, με τον Χάρη Γραμμό να αναπολεί: «Πρώτα με τον Αντωνιάδη στο 20λεπτο και μετά με τον Καμάρα λίγο πριν το ημίχρονο. Αν είχε μπει εκεί το γκολ, η ψυχολογία θα ήταν υπέρ μας. Τα πάντα θα μπορούσαν να είχαν συμβεί». Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, εκείνη την εποχή δεν υπήρχε παράταση στον τελικό. «Αν το σκορ έβγαινε ισόπαλο, τότε θα παίζαμε δεύτερο τελικό ξανά σε αγγλικό γήπεδο, λίγες μέρες αργότερα. Ήταν ένα διαφορετικό σύστημα», σημειώνει.

Σεμνός, χαμογελά, χαμηλώνοντας το βλέμμα, όταν του επισημαίνεται πως από τα ρεπορτάζ των εφημερίδων συμπεραίνει κανείς ότι ήταν ο κορυφαίος παίκτης του Παναθηναϊκού στον τελικό. «Ας πούμε ότι ήμουν από τους καλύτερους. Ο Παναθηναϊκός είχε έναν παίκτη σύμβολο στην ομάδα, έναν πραγματικό αρχηγό, τον Μίμη Δομάζο. Εκείνος ξεχώρισε πραγματικά, όλοι όμως προσπαθήσαμε και δώσαμε τον καλύτερο εαυτό μας».

Στα 22 του, ένας από τους πρωταγωνιστές του Παναθηναϊκού στον τελικό. Μόνιμος κίνδυνος για την αντίπαλη άμυνα. Ο Χάρης Γραμμός θυμάται το τάκλιν του Βιμ Σουρμπίρ, σε μια φάση που έμελλε να σημαδέψει την ποδοσφαιρική του καριέρα. Από το ζενίθ της συμμετοχής σε αυτή την ηλικία στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης, στο ναδίρ με ρήξη χιαστού και τους γιατρούς της εποχής να του λένε πως «δεν θα ξαναπαίξεις ποδόσφαιρο». «Οι άνθρωποι της ομάδας με πήγαν στο Νταντί, στον καλύτερο γιατρό του κόσμου, αλλά δεν γίνονταν τότε εγχειρήσεις στον χιαστό. Δεν έπαιξα στο Διηπειρωτικό, γιατί ήμουν στο Λονδίνο για να κάνω καθαρισμό στον μηνίσκο και μετά για ένα μήνα, ενδυνάμωση στις εγκαταστάσεις του Χάιμπουρι στην Άρσεναλ. Αυτό με κράτησε για 6-7 χρόνια ακόμα στο ποδόσφαιρο, σταματώντας μόλις στα 29 την καριέρα μου».

Ο Χαρης Γραμμός θυμάται με παράπονο, πως δεν κατάφερε να προσφέρει στην Εθνική Ελλάδας όσο θα ήθελε, λόγω αυτού του τραυματισμού, αλλά νιώθει ευτυχισμένος που από το πόστο του βοηθού προπονητή συμμετείχε στο «ψήσιμο» μιας κορυφαίας φουρνιάς παικτών στην Εθνική Ελπίδων (Κ21), που μετ' έπειτα έφτασε ως την κατάκτηση του EURO 2004. Έχοντας δουλέψει ως παίκτης με προπονητή τον Φέρεντς Πούσκας, έναν εκ των κορυφαίων του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, που οδήγησε τον Παναθηναϊκό στον τελικό «Γουέμπλεϊ», είναι δεδομένο πως έμαθε πολλά, τα οποία μεταλαμπάδευσε εν συνεχεία στις νεότερες γενιές του αντιπροσωπευτικού μας συγκροτήματος. «Μου έχει μείνει αυτό που μας έλεγε στα αποδυτήρια ο Πούσκας. Βγείτε και απολαύστε το παιχνίδι. Έντεκα αυτοί, έντεκα κι εσείς», προσθέτει.

Η κουβέντα περιστρέφεται και στα πρώτα του ποδοσφαιρικά βήματα στη Μυτιλήνη, πρώτα στον Άτλαντα και εν συνεχεία με τον Απόλλωνα, με τον οποίο έκανε ντεμπούτο στη Β' Εθνική σε ηλικία 16 ετών, ενώ ένα χρόνο αργότερα αναδείχθηκε τρίτος σκόρερ της κατηγορίας, πριν πάρει τη μεταγραφή του στον Παναθηναϊκό. Ο Χάρης Γραμμός εξηγεί γιατί δεν πήγε στην ΑΕΚ, γιατί έμεινε 5 μέρες στο σπίτι του Θανάση Μπέμπη όσο ο Ολυμπιακός διαπραγματευόταν τη μεταγραφή του, αλλά και τι παραχώρηση έκανε όταν ο Παναθηναϊκός -με πρωτοβουλία του Μίμη Δομάζου- χτύπησε την πόρτα του Απόλλωνα Μυτιλήνης, για να τον αποκτήσει εν τέλει αντί του υπέρογκου ποσού -για την εποχή- των 800.000 δραχμών.

Για το λεσβιακό και κατ' επέκταση το ελληνικό ποδόσφαιρο, ο Χάρης Γραμμός αποτελεί ένα μεγάλο κεφάλαιο. Έπαιξε σε 215 αγώνες με τη φανέλα του «Τριφυλλιού», κατακτώντας 3 πρωταθλήματα (1969, 1970, 1972) και 2 κύπελλα (1967, 1969), σκοράροντας συνολικά 56 γκολ, το ένα στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδος 1968-69, απέναντι στον Πανιώνιο (1-0), που χάρισε το τρόπαιο στον Παναθηναϊκό.

Αγαπήθηκε όσο λίγοι στον Παναθηναϊκό, τον οποίο έχει μέχρι και σήμερα στην καρδιά του. Είναι μάλιστα από τους λίγους ποδοσφαιριστές, που το ονοματεπώνυμό του έγινε σύνθημά στα χείλη των φιλάθλων. «Δεν είναι ο Εουσέμπιο, δεν είναι ο Αλταφίνι, είναι ο Χάρης ο Γραμμός από τη Μυτιλήνη».