Η ματαίωση της στρατιωτικής παρέλασης της 8ης Νοεμβρίου στη Μυτιλήνη: τα όρια της διαμαρτυρίας, της πολιτικής εξουσίας και της θεσμικής ευθύνης
Οι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες συνθήκες του φετινού εορτασμού της απελευθέρωσης της Μυτιλήνης και η εν γένει ατυχής δημόσια διαχείριση των γεγονότων, σε μια περίοδο εύθραυστης κοινωνικής ειρήνης, με οδήγησαν αρχικώς, και μάλλον απρόθυμα, να επιλέξω τη σιωπή.
Εντούτοις, στον απόηχο όσων λέχθηκαν και όσων αποσιωπήθηκαν, αναλογιζόμενος ιδίως τις δημόσιες τοποθετήσεις του Υφυπουργού Παιδείας κ. Νίκου Παπαϊωάννου και του προσφιλούς βουλευτή Λέσβου κ. Χαράλαμπου Αθανασίου, επιλέγω πλέον να τοποθετηθώ ευθέως και δημόσια.
Η αιφνίδια ματαίωση της στρατιωτικής παρέλασης κατά την 114η επέτειο απελευθέρωσης της Μυτιλήνης προκαλεί βαθιά θλίψη και σοβαρό θεσμικό προβληματισμό.
Δεν ματαιώθηκε μια συνηθισμένη εορταστική εκδήλωση. Ματαιώθηκε η συμμετοχή του Ελληνικού Στρατού στην επέτειο απελευθέρωσης ενός ακριτικού ελληνικού νησιού, όπου η παρουσία των Ενόπλων Δυνάμεων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής συνείδησης και της καθημερινής ζωής.
Και τούτο απαιτεί εξηγήσεις. Όχι πολιτικές υπεκφυγές, αλλά εξηγήσεις θεσμικές, συγκεκριμένες και νομικά ελέγξιμες.
Ούτε τα εθνικά σύμβολα ούτε οι εθνικές επέτειοι προσφέρονται για κοινωνικούς αυτοματισμούς ή επίδειξη ισχύος, από οποιαδήποτε πλευρά.
Αναγνωρίζω την αγωνία των αγροτών και κτηνοτρόφων και υπερασπίζομαι το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της ειρηνικής διαμαρτυρίας. Παραμένω, ωστόσο, εξαιρετικά επιφυλακτικός. Το δίκιο ενός αγώνα δεν νομιμοποιεί κάθε μέσο. Ούτε η αριθμητική ισχύς ενός συγκεντρωμένου πλήθους υποκαθιστά τη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Πολλοί διέβλεψαν στους κυβερνητικούς χειρισμούς την επιδίωξη στοχοποίησης των αγροτών, εκτιμώντας ότι η ματαίωση της παρέλασης θα τους εξέθετε στη μήνιν της κοινής γνώμης.
Εάν πράγματι αυτή υπήρξε η σκοπιμότητα, θεωρώ ότι απέφερε το αντίθετο αποτέλεσμα: το δίκιο και την τιμή των διαμαρτυρομένων μάλλον διέσωσε η ίδια η κυβερνητική αδιαλλαξία.
Από τις δημόσιες τοποθετήσεις των κυβερνητικών αξιωματούχων συγκρατώ την εντύπωση ότι η Κυβέρνηση εξακολουθεί να μην κατανοεί και να μη συναισθάνεται σε όλο του το βάθος το πρόβλημα και την αγωνία του πρωτογενούς τομέα, ενώ αίσθηση προκαλεί ότι η «ενόχληση» της κυβερνητικής ηγεσίας ανάγεται σε ζήτημα ιδιαίτερης πολιτικής βαρύτητας.
Εφόσον, λοιπόν, ενοχλήθηκε ο Πρωθυπουργός, έχει καλώς! ¨
Στη Λέσβο έχουμε ξαναδεί τον Πρωθυπουργό ενοχλημένο.
Η επέτειος της 8ης Νοεμβρίου 1912 αποτελεί ιστορικά και θεσμικά καθιερωμένη εορτή. Η συμμετοχή των Ενόπλων Δυνάμεων δεν συνιστά αυθαίρετη πρωτοβουλία ούτε εξαρτάται από τις πολιτικές προτιμήσεις των εκάστοτε κυβερνώντων.
Ο Διακλαδικός Κανονισμός Παρατάξεων – Παρελάσεων των Ενόπλων Δυνάμεων (ΓΕΕΘΑ, ΔΚ 4-2/2018, Κεφάλαιο Θ΄, Τμήμα 26) προβλέπει τη συμμετοχή στρατιωτικών τμημάτων στις καθιερωμένες εορτές και τελετές, βάσει των προβλεπόμενων στρατιωτικών διαταγών.
Η δε ματαίωση ήδη προγραμματισμένης στρατιωτικής παρέλασης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα απλής πολιτικής ευχέρειας.
Ασφαλώς, η αρμόδια πολιτική και στρατιωτική ηγεσία διαθέτει εξουσίες μεταβολής ή ματαίωσης για πραγματικούς και νόμιμους λόγους.
Ενδεικτικά, τέτοιοι λόγοι θα μπορούσαν να συντρέχουν σε περιπτώσεις σοβαρού και συγκεκριμένου κινδύνου για τη δημόσια ασφάλεια, εκτάκτων επιχειρησιακών αναγκών, φυσικών καταστροφών, ακραίων καιρικών φαινομένων, σοβαρής υγειονομικής κρίσης ή εθνικού πένθους.
Δεν πρόκειται για αποκλειστική νομοθετική απαρίθμηση. Πρόκειται όμως για περιστάσεις που καταδεικνύουν τη σοβαρότητα των πραγματικών λόγων οι οποίοι θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μία τόσο εξαιρετική απόφαση.
Ποιά, όμως, τέτοια περίσταση συνέτρεξε στη Μυτιλήνη;
Είχαμε φυσική καταστροφή; Πολεμική κρίση; Έκτακτη επιχειρησιακή ανάγκη; Ακραίο καιρικό φαινόμενο; Διαπιστωμένη και ανεξέλεγκτη απειλή κατά των στρατιωτικών τμημάτων;
Από τα μέχρι στιγμής δημοσιοποιημένα γεγονότα δεν προκύπτει τίποτε τέτοιο.
Εάν υπήρξαν συγκεκριμένα στοιχεία περί άμεσου κινδύνου, οφείλουν να εξηγηθούν από τα αρμόδια όργανα, στον βαθμό που δεν συντρέχουν νόμιμοι λόγοι απορρήτου.
Διαφορετικά, ανακύπτει ένα ζήτημα που δεν μπορεί να προσπεραστεί: μήπως η ματαίωση υπαγορεύθηκε όχι από λόγους ασφάλειας, αλλά από σκοπιμότητα πολιτικής διαχείρισης μιας δημόσιας διαμαρτυρίας;
Η τυχόν επίκληση ανωτέρας βίας απαιτεί αυστηρή αξιολόγηση. Κατά τη νομική της έννοια, προϋποθέτει εξαιρετικές και αναπότρεπτες περιστάσεις, ακόμη και με την καταβολή της απαιτούμενης επιμέλειας.
Δεν ταυτίζεται με την πολιτική δυσχέρεια, την οργανωτική αμηχανία ή τη δημόσια αποδοκιμασία κυβερνητικών προσώπων.
Εντούτοις, η μαθητική και πολιτική παρέλαση πραγματοποιήθηκε και, κατά τη γνώμη μου, ορθώς. Τα παιδιά μας παρέλασαν, οι σύλλογοι παρέλασαν, οι σημαίες υψώθηκαν και η επέτειος τιμήθηκε.
Πώς εξηγείται ότι οι ίδιες περιστάσεις επέτρεψαν την παρέλαση ανηλίκων μαθητών, αλλά φέρονται να κατέστησαν αδύνατη τη διέλευση οργανωμένων στρατιωτικών τμημάτων;
Η πραγματοποίηση της πολιτικής παρέλασης δεν αποκλείει θεωρητικά την ύπαρξη ειδικού κινδύνου για το στρατιωτικό σκέλος. Επιβάλλει, όμως, να προσδιοριστεί συγκεκριμένα ποιος ήταν αυτόςο ιδιαίτερος κίνδυνος.
Η ανωτέρα βία δεν τεκμαίρεται. Ούτε επιτρέπεται να χρησιμοποιείται ως εύχρηστη δικαιολογία για την αποφυγή μιας θεσμικά άβολης κατάστασης.
Οι εξαιρετικά αντικρουόμενες πληροφορίες για την προέλευση της εντολής γεννούν επιτακτικά ερωτήματα.
Κατά ποικίλα δημοσιεύματα, το Υπουργείο Εσωτερικών φέρεται να εκτίμησε ότι η παρέλαση δεν μπορούσε να διεξαχθεί με ασφάλεια, ενώ η εντολή απόσυρσης αποδίδεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ή στο ΓΕΕΘΑ.
Εντέλει τι ακριβώς συνέβη;Ποιο ακριβώς όργανο αποφάσισε; Με ποια αρμοδιότητα και βάσει ποιας διάταξης; Ποια υπήρξε η παρέμβαση του Υπουργείου Εσωτερικών; Ποια συγκεκριμένη εκτίμηση κινδύνου και ποια υπηρεσιακή εισήγηση προηγήθηκαν;
Η Πολιτεία οφείλει να απαντήσει άμεσα, δημοσιοποιώντας όσα στοιχεία επιτρέπεται να γνωστοποιηθούν.
Ο ίδιος ο Διακλαδικός Κανονισμός, στο Κεφάλαιο Θ΄, Τμήμα 27, προβλέπει ότι τιμώμενο πρόσωπο μπορεί να είναι, μεταξύ άλλων, ανώτερος εκπρόσωπος των Ενόπλων Δυνάμεων ή ο Διοικητής Φρουράς.
Ειδικότερα, στις μικτές παρελάσεις ορίζει ρητώς ότι τα στρατιωτικά τμήματα ατενίζουν τον εκπρόσωπο των Ενόπλων Δυνάμεων, ο οποίος στην περίπτωση αυτή είναι και το τιμώμενο πρόσωπο.
Η παρουσία του κυβερνητικού εκπροσώπου δεν αποτελεί, επομένως, αυτοτελή σκοπό της στρατιωτικής παρέλασης.
Το στρατιωτικό άγημα δεν παρελαύνει για να επιβεβαιώσει το πολιτικό κύρος ενός Υπουργού ή Υφυπουργού.
Παρελαύνει για να τιμήσει την εθνική επέτειο, την ιστορική μνήμη, τη Σημαία και την αποστολή των Ενόπλων Δυνάμεων.
Και ο ίδιος ο στρατιωτικός κανονισμός διακρίνει απολύτως την πολιτική εκπροσώπηση από την απόδοση στρατιωτικών τιμών.
Επομένως, ακόμη και εάν θεωρηθεί αμφισβητήσιμη ή απαράδεκτη η απαίτηση ορισμένων διαμαρτυρομένων να μην παραστεί κυβερνητικός εκπρόσωπος στην εξέδρα, δεν προκύπτει αυτομάτως ότι η στρατιωτική παρέλαση ήταν αδύνατον να πραγματοποιηθεί.
Αντιθέτως, ανακύπτει το εύλογο ερώτημα γιατί δεν εξετάστηκε ή δεν επελέγη μια λύση που θα διασφάλιζε πρωτίστως την εθνική τελετή και την απόδοση στρατιωτικών τιμών, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κανονισμού.
Προσωπικά θεωρώ ότι, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, θα αποτελούσε τουλάχιστον ενδεδειγμένη εκδήλωση πολιτικής ενσυναίσθησης και σεβασμού προς έναν πραγματικά δοκιμαζόμενο τόπο η έγκαιρη αποχώρηση του κυβερνητικού εκπροσώπου από την εξέδρα, προκειμένου να εκτονωθεί η ένταση. Κάτι που, ούτως ή άλλως, συνέβη αργότερα.
Η επιμονή στην παρουσία της κυβέρνησης, εφόσον αυτή υπήρξε το καθοριστικό εμπόδιο, παραπέμπει περισσότερο σε πολιτική ακαμψία παρά σε θεσμική αναγκαιότητα.
Ως Έλληνας πολίτης και έφεδρος αξιωματικός, με θλίβει ιδιαίτερα η εικόνα των αποσυρόμενων στρατιωτικών τμημάτων, να διέρχονται από την Ερμού, με το κεφάλι χαμηλά — όχι από ντροπή, αλλά, από θλίψη — σε μια διαδρομή όπου, κατά την προσωπική μου παρατήρηση, δεν υπήρχε εμφανής αστυνομική παρουσία.
Η απογοήτευσή μου δεν στρέφεται κατά των στελεχών και οπλιτών που εκτέλεσαν τις διαταγές τους.
Η στρατιωτική πειθαρχία, όμως, δεν απαλλάσσει εκείνους που αποφασίζουν από την ευθύνη των επιλογών τους.
Αναλογίζομαι εκείνο τον αρχαίο όρκο των Αθηναίων εφήβων:
«Οὐκαταισχυνῶὅπλατὰἱερά, οὐδ' ἐγκαταλείψωτὸνπαραστάτηνὅτῳἂν στοιχήσω».
Έναν όρκο που υπενθυμίζει το υψηλό ηθικό περιεχόμενο της στρατιωτικής υπηρεσίας και την ευθύνη απέναντι στην Πατρίδα.
Εάν η ματαίωση αποφασίστηκε για λόγους ασφάλειας, ανακύπτει ένα ακόμη σοβαρό ερώτημα.
Η δυνατότητα έκδοσης μιας διαταγής δεν αρκεί, από μόνη της, για να δικαιολογήσει τον σκοπό και την αναγκαιότητά της.
Το συλλογικό θυμικό φαίνεται πως δεν αμφιβάλλει ότι η εξήγηση της απόφασης πρέπει να αναζητηθεί στο αδιέξοδο που προκάλεσε η απαίτηση των διαμαρτυρομένων να μη βρεθεί στην εξέδρα ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης. Η εκτίμηση αυτή δεν υποκαθιστά την ανάγκη γνωστοποίησης της επίσημης αιτιολογίας.
Εάν επιβεβαιωθεί ότι η παρέλαση ματαιώθηκε ουσιαστικά για να μη διεξαχθεί χωρίς την επιθυμητή παρουσία του, τότε πρόκειται για θεσμικά απαράδεκτη επιλογή, που υποτάσσει την ιστορική μνήμη στην ανάγκη διαφύλαξης του πολιτικού κύρους των κυβερνώντων.
Και αυτό θα αποτελούσε βάναυση προσβολή της ιστορικής μνήμης και της συλλογικής αξιοπρέπειας του λεσβιακού λαού.
Η 8η Νοεμβρίου δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση.
Ανήκει στους ανθρώπους που αγωνίστηκαν για την ελευθερία της Λέσβου, στους προγόνους μας και στις επόμενες γενιές.
Ω Κυβερνώντες εις τας Αθήνας, δεν είστε εσείς η Πατρίδα!
Γιατί οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται.
Οι Υπουργοί και οι στρατηγοί αλλάζουν.
Η Πατρίδα, η ιστορική μνήμη και οι σημαίες της μένουν.
Ακούω και σέβομαι τις φωνές των γονέων που διαμαρτύρονται για την πολύωρη αναμονή, την ταλαιπωρία και την έκθεση των παιδιών στο κρύο. Ως γονέας συμμερίζομαι πλήρως την αγωνία τους.Οι διοργανωτές οφείλουν να προστατεύουν την υγεία και την ασφάλεια των μαθητών.
Ας αναρωτηθούμε, όμως, κάτι βαθύτερο.
Τι ακριβώς επιθυμούμε να διδάξουμε στα παιδιά μας όταν τα καλούμε να παρελάσουν για να τιμήσουν τους αγώνες των προγόνων τους;
Ας αναρωτηθούμε, όμως, τι επιθυμούμε να τους διδάξουμε όταν τα καλούμε να τιμήσουν τους αγώνες των προγόνων μας.
Ίσως την αξία της υπομονής, της επιμονής, της αλληλεγγύης και της συλλογικής αξιοπρέπειας απέναντι στις αντιξοότητες.
Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ας σταθούμε μαζί τους, ο ένας πλάι στον άλλον, κάτω από τις σημαίες μας, ακόμη και στο κρύο.
Για εκείνα που πέρασαν, μην τύχει και λησμονήσουμε. Και για όσα θα έρθουν.
Γιατί η ελευθερία δεν κληρονομείται απλώς. Διαφυλάσσεται.
Χ. Η Πολιτεία οφείλει μία απάντηση στους Λεσβίους
Η πρόσφατη ματαίωση της στρατιωτικής παρέλασης δεν μπορεί να περάσει ως ένα ασήμαντο περιστατικό διαχείρισης μιας δύσκολης συγκυρίας.
Η ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και η αρμόδια στρατιωτική διοίκηση οφείλουν να αποσαφηνίσουν ποιος έλαβε την απόφαση, ποια πραγματικά περιστατικά τη θεμελίωσαν και για ποιον λόγο κρίθηκε αναγκαία η πλήρης απόσυρση των στρατιωτικών τμημάτων αντί της προσαρμογής της τελετής στις περιστάσεις.
Πολύ περισσότερο, οφείλουν να διευκρινίσουν εάν η απόφαση συνδέθηκε με τη μη αποδοχή της παρουσίας του κυβερνητικού εκπροσώπου στην εξέδρα των επισήμων.
Διότι, εάν αυτή υπήρξε η πραγματική της αιτία, τότε το ζήτημα δεν αφορά απλώς μία ατυχή επιχειρησιακή εκτίμηση. Αφορά ενδεχόμενη ανεπίτρεπτη υποταγή μιας εθνικής τελετής σε σκοπιμότητες πολιτικού κύρους.
Και μια τέτοια επιλογή οφείλει να ελεγχθεί όχι μόνο στο επίπεδο της δημόσιας πολιτικής ευθύνης, αλλά και υπό το πρίσμα της νομιμότητας και των γενικών αρχών που διέπουν τη δράση της διοίκησης.
Η Λέσβος, αξιώνει να τιμάται η ιστορία της με τη σοβαρότητα που της αρμόζει.
Αξιώνει να μη μετατρέπεται η συμμετοχή του Στρατού στον εορτασμό της απελευθέρωσής της σε εξάρτημα της παρουσίας ή της απουσίας ενός κυβερνητικού αξιωματούχου.
Και δικαιούται να απαιτεί σεβασμό από εκείνους που ασκούν εξουσία στο όνομα του ελληνικού λαού.
Και ας μη λησμονούμε, ιδίως εδώ, στην ακριτική Λέσβο, τους στίχους του Ανδρέα Κάλβου: «Θέλει ἀρετὴν καὶ τόλμην ἡ ἐλευθερία».
Κλείνω δανειζόμενος τα λόγια του Γιώργου Σεφέρη από την ιστορική δημόσια δήλωσή του της 28ης Μαρτίου 1969, σε εντελώς διαφορετικές, βεβαίως, ιστορικές περιστάσεις:«Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω».
Φοβούμαι, ωστόσο, ότι οι περιστάσεις μάλλον θα το καλέσουν να μιλήσουμε ξανά.
Νικόλαος Χωριατέλλης
Δικηγόρος
2251028000
Επικοινωνία
Διαφήμιση
Όροι Χρήσης - Πολιτική Προσωπικών Δεδομένων
