Ο Σεπτέμβρης έχει πάντα κάτι από καινούργιο τετράδιο. Καθαρές σελίδες, νέα προγράμματα, γνώριμα και άγνωστα πρόσωπα στους διαδρόμους, μικρές αγωνίες και μεγάλες προσδοκίες. Η επιστροφή στο σχολείο σηματοδοτεί μια νέα αρχή, αλλά ίσως αξίζει φέτος να τη δούμε λίγο διαφορετικά.

Γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο μαθήματα, βαθμοί, εξετάσεις και ένα πρόγραμμα που πρέπει να προλάβουμε. Είναι ο χώρος όπου μαθαίνουμε να οργανώνουμε τον χρόνο μας, να συνεργαζόμαστε, να διαφωνούμε, να κάνουμε φίλους και φίλες, να ανακαλύπτουμε τον τόπο μας, να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία και –το δυσκολότερο ίσως– να σκεφτόμαστε κριτικά για τον κόσμο γύρω μας.

Αυτό το τεύχος της σχολικής «Πλατείας» ξεκινά ακριβώς από αυτή την ιδέα: ότι η εκπαίδευση συμβαίνει μέσα στην τάξη, αλλά δεν χωρά μόνο μέσα σε αυτήν.

Βγαίνει στους δρόμους της Μυτιλήνης μαζί με τέσσερα παιδιά του 2ου ΓΕΛ, που περπάτησαν την Ερμού και ανακάλυψαν ότι ένας δρόμος τον οποίο διασχίζουμε καθημερινά μπορεί να είναι ένα ανοιχτό βιβλίο ιστορίας. Κτήρια που προσπερνάμε, εκκλησίες, το Μπας Φανάρ, το Παρθεναγωγείο, το Γενί Τζαμί και το Τσαρσί Χαμάμ αποκτούν άλλη σημασία όταν σταματήσουμε για λίγο και αναρωτηθούμε τι ιστορίες κουβαλούν.

Συναντά όμως και ανθρώπους που επιστρέφουν στο σχολείο πολλά χρόνια μετά την ηλικία που έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε «σχολική». Στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Μυτιλήνης, νέοι άνθρωποι αλλά και γυναίκες και άνδρες 50, 60 ή ακόμη και 75 ετών ξανακάθονται στα θρανία. Μερικοί συνεχίζουν αργότερα στο ΕΠΑΛ, στην επαγγελματική κατάρτιση ή ακόμη και στο Πανεπιστήμιο. Μας θυμίζουν έτσι κάτι σημαντικό: δεν υπάρχει μία και μοναδική διαδρομή προς τη γνώση, ούτε μία «σωστή» ηλικία για να μάθουμε.

Και φυσικά, ένα περιοδικό για το σημερινό σχολείο δεν θα μπορούσε να αφήσει έξω τον ψηφιακό κόσμο.

Τα social media, οι αλγόριθμοι και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη δεν βρίσκονται κάπου έξω από τη ζωή των παιδιών. Βρίσκονται στην καθημερινότητά τους. Γι' αυτό και το ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο πόσες ώρες επιτρέπεται να κρατά ένα παιδί το κινητό ή αν πρέπει να απαγορευτούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι κάποια ηλικία. Χρειάζεται να ρωτήσουμε και ποιος σχεδιάζει το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά, ποιος συλλέγει τα δεδομένα τους, γιατί ένας αλγόριθμος επιλέγει να τους δείξει συγκεκριμένο περιεχόμενο και ποιος έχει την ευθύνη για την προστασία τους.

Η εκπαίδευση δεν συνεπάγεται ένα παιδί διαρκώς απασχολημένο.

Σημαίνει και ένα παιδί που έχει χρόνο να βαρεθεί, να παίξει, να παρατηρήσει, να συζητήσει, να αναρωτηθεί, να κάνει λάθος και να ξαναπροσπαθήσει.

Ίσως, λοιπόν, αυτό να είναι το νήμα που συνδέει τις διαφορετικές ιστορίες αυτού του τεύχους.

Οι ευκαιρίες.

Η ευκαιρία να οργανώσουμε διαφορετικά τον χρόνο μας. Να κοιτάξουμε έναν γνώριμο δρόμο με καινούργια μάτια. Να επιστρέψουμε στη μάθηση ακόμη κι αν κάποτε την εγκαταλείψαμε. Να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία χωρίς να της παραδώσουμε την κρίση μας. Να αφήσουμε χώρο στην οικογένεια, στους φίλους, στην ξεκούραση, στην περιέργεια.

Κάθε νέα σχολική χρονιά μάς καλεί βέβαια να μάθουμε περισσότερα.

Αλλά ίσως το σημαντικότερο είναι να μας βοηθήσει να κοιτάξουμε περισσότερο, να ρωτήσουμε περισσότερο και να σκεφτούμε καλύτερα.

Καλή σχολική χρονιά!