
53 χρόνια μετά, ο Βασίλης Τεντόμας θυμάται με κάθε λεπτομέρεια τη νύχτα που το τανκ γκρέμισε την πύλη του Πολυτεχνείου. Τη στιγμή που έτρεχε να σωθεί, τους πυροβολισμούς στους γύρω δρόμους, τα κουδούνια που χτυπούσαν αναζητώντας καταφύγιο, τη διαφυγή από ταράτσα σε ταράτσα. Και μαζί με όλα αυτά, τη Μαρία Ζερβού, την τότε κοπέλα του, που βρισκόταν επίσης μέσα στο Πολυτεχνείο και βοηθούσε τους τραυματίες.
Καλεσμένος στον ραδιοφωνικό σταθμό «ΣΤΟ ΝΗΣΙ» 99 FM, ανήμερα της 53ης επετείου της εξέγερσης, ο Βασίλης Τεντόμας μίλησε για πρώτη φορά τόσο ανοιχτά για τη δική του συμμετοχή στα γεγονότα. Μια συνέντευξη στην οποία η συγκίνηση ήταν εμφανής, με τη φωνή του να σπάει και την αφήγηση να διακόπτεται αρκετές φορές.
«53 χρόνια τώρα είχα βάλει σκοπό να μη μιλήσω για τη δική μου παρουσία στο Πολυτεχνείο για δύο λόγους. Ο ένας είναι ότι δεν ήθελα να θεωρηθεί ότι αυτοπροβάλλομαι σαν αντιστασιακός. Δεν ήμουν αντιστασιακός, δεν ήμουν σε καμία αντιστασιακή οργάνωση. Δεν φυλακίστηκα», είπε και σταμάτησε συγκινημένος.
«Και ο δεύτερος λόγος είναι αυτός τώρα που καταλάβατε. Είναι ότι όλα αυτά, όταν τα θυμάμαι, τα μιλάω μετά με μεγάλη δυσκολία».
Η ιστορία του ξεκινά τον Φεβρουάριο του 1973, όταν είχε συμμετάσχει στην πρώτη φοιτητική κινητοποίηση στο Πολυτεχνείο, με αφορμή τη δυνατότητα της δικτατορίας να διακόπτει τις αναβολές στράτευσης των φοιτητών.
Εκείνη την ημέρα κατάφερε να αποφύγει τη σύλληψη. Θυμάται μάλιστα με ιδιαίτερη συγκίνηση ότι είχε ραντεβού με τη Μαρία στη φοιτητική εστία.
«Στην οποία συμφωνήσαμε ότι θα είμαστε για πάντα μαζί», λέει, με τη φωνή του να σπάει ξανά. Μια υπόσχεση που κράτησαν, αφού οι δυο τους παραμένουν μαζί μέχρι σήμερα.
Στις 14 Νοεμβρίου 1973, τελειόφοιτος τότε της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, πήγε στο Πολυτεχνείο για να συμμετάσχει στις φοιτητικές συνελεύσεις. Εκείνο το απόγευμα είχε προγραμματίσει να παρουσιάσει τη Μαρία σε μια θεία του.
«Είχα πάει κουστουμαρισμένος, γιατί είχαμε κανονίσει με τη Μαρία να πάμε σε μια θεία μου, να γνωρίσει την αρραβωνιαστικιά».
Όταν αποφασίστηκε η παραμονή των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, της τηλεφώνησε.
«Μαρία, εμένα ξέχασέ με για το απόγευμα. Θα είμαι εδώ».
Λίγο αργότερα την είδε να έρχεται.
«Μετά από λίγο βλέπω και τη Μαρία απ' έξω. Μπήκε μέσα. Ήρθε κι εκείνη και άρχισε το πανηγύρι».
Ο ίδιος ανέλαβε καθήκοντα περιφρούρησης στις εισόδους, καθώς γνώριζε καλά τους χώρους του ιδρύματος. Η Μαρία βρέθηκε στο πρόχειρο νοσοκομείο, προσφέροντας βοήθεια στους τραυματίες.
Το απόγευμα της Παρασκευής 16 Νοεμβρίου, ο Βασίλης Τεντόμας βρισκόταν στην είσοδο της οδού Τοσίτσα, όταν ένας καθηγητής του Πολυτεχνείου τον πλησίασε προσεκτικά.
«Μου φωνάζει, ψιτ, ψιτ, έλα να σου πω».
Η πληροφορία που του μετέφερε ήταν καθοριστική.
«Να πας να πεις στη Συντονιστική Επιτροπή ότι απόψε θα μπουν τα τανκς».
Ο ίδιος έσπευσε να ενημερώσει τη Συντονιστική Επιτροπή. Λίγες ώρες αργότερα η προειδοποίηση επιβεβαιώθηκε.
Θυμάται το άρμα μάχης έξω από την κεντρική πύλη και τον συμφοιτητή του Κυριάκο Σταμέλο, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής, να ανεμίζει μια λευκή φανέλα, προσπαθώντας να δείξει τις ειρηνικές διαθέσεις των φοιτητών.
«Εμείς ήμασταν περίπου 15 μέτρα από την πόρτα. Οπότε μόλις μπαίνει το τανκ μέσα, κάνουμε στροφή και τρέχουμε προς τα πίσω».
Μέσα στον πανικό κάποιος του πάτησε το παπούτσι, το οποίο βγήκε από το πόδι του. Γύρισε να το πάρει και συνέχισε να τρέχει προς το κτίριο Γκίνη, από την πλευρά της Στουρνάρη.
«Πέσαν τα κάγκελα κάτω, βγήκαμε έξω. Απ' έξω στρατός και αστυνομία, αγριότητες, πυροβολισμοί».
Στους γύρω δρόμους οι φοιτητές προσπαθούσαν να κρυφτούν.«Χτυπάγαμε κουδούνια για να μπούμε σε κάποια πολυκατοικία. Χτυπάγαμε στη μία, δεν απαντούσαν. Χτυπάγαμε στην άλλη, δεν μας δεχόντουσαν».
Τελικά, ένας υπάλληλος του ΟΤΕ τούς άνοιξε και έκρυψε περίπου 15 με 20 άτομα στο υπόγειο. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η δεκαπεντάχρονη αδελφή του Κυριάκου Σταμέλου, η οποία έκλαιγε πιστεύοντας ότι το τανκ είχε σκοτώσει τον αδελφό της.
Το πρωί, όταν πληροφορήθηκαν ότι η αστυνομία πραγματοποιούσε έρευνες, αναγκάστηκαν να φύγουν.
«Ανεβαίνουμε στην ταράτσα πάνω. Εγώ και μερικοί άλλοι που είχαμε μια καλύτερη ευκινησία πηδάγαμε από ταράτσα σε ταράτσα».
Ένας συμφοιτητής τού έδωσε ένα πουλόβερ, καθώς είχε μείνει μόνο με το πουκάμισό του, και τελικά κατάφερε να φτάσει στην πλατεία Κάνιγγος και από εκεί με τρόλεϊ στην Καλλιθέα, όπου έμεναν η μητέρα και η αδελφή του.
Την ίδια ώρα, όμως, δεν γνώριζε τι είχε απογίνει η Μαρία.
Εκείνη είχε παραμείνει στο πρόχειρο νοσοκομείο του Πολυτεχνείου, μέχρι που εισέβαλαν στρατιώτες.«Είχαν μπει οι στρατιώτες μέσα με προτεταμένες τις ξιφολόγχες, οι οποίοι είχαν πάει μέχρι το νοσοκομείο απάνω και τους βγάλανε κακήν κακώς απ' έξω».
Η Μαρία κατάφερε να βγει από την Τοσίτσα, όπου συνάντησε μια γυναίκα που αναζητούσε απεγνωσμένα το παιδί της. Με τη βοήθειά της μπόρεσε να τηλεφωνήσει σε μια φίλη και να βρει καταφύγιο για τη νύχτα.
Παρά την εμπειρία της, όπως θυμάται ο Βασίλης Τεντόμας, ήθελε την επόμενη ημέρα να επιστρέψει στους δρόμους. Δεν το έκανε, γεγονός που ο ίδιος θεωρεί ευτύχημα, καθώς η αιματοχυσία συνεχίστηκε και μετά την εισβολή.
Όταν ρωτήθηκε αν φοβήθηκε για τη ζωή του, ο Βασίλης Τεντόμας απέφυγε οποιαδήποτε αναφορά σε ηρωισμό.«Εγώ νομίζω ότι οποιοσδήποτε άλλος που λέει "πω πω, τι ηρωισμός ήταν αυτός", αν βρεθεί στην ίδια θέση, 99% θα σκεφτεί όπως σκεφτόμασταν εμείς».
Και πρόσθεσε:«Αυτό που σκεφτήκαμε εκείνη τη στιγμή ήταν ότι δεν κάνουμε πίσω. Και ό,τι γίνει, έγινε. Δεν υπάρχει θέμα. Ό,τι βρέξει ας κατεβάσει».
Στη συνέντευξή του αναφέρθηκε ακόμη στον ρόλο των ανένταχτων φοιτητών, των αντιεξουσιαστών και των οργανωμένων πολιτικών δυνάμεων στην εξέλιξη της κατάληψης. Όπως υποστήριξε, οι πρώτοι συνέβαλαν καθοριστικά στην αρχική απόφαση, ενώ οι οργανωμένες δυνάμεις έδωσαν στη συνέχεια ευρύτερο περιεχόμενο στα αιτήματα και συνέβαλαν στη μαζικοποίηση της εξέγερσης.
«Δεν ήμουν από αριστερή οικογένεια. Ήμουν όμως από φτωχή οικογένεια», ανέφερε, εξηγώντας ότι συμμετείχε ως ανένταχτος φοιτητής.
Για τον ίδιο, όσα έζησε εκείνες τις ημέρες δεν περιορίστηκαν σε μια σημαντική στιγμή της νεότητάς του.
«Όλη αυτή η ιστορία του Πολυτεχνείου με καθόρισε σαν άνθρωπο και για την πορεία μου μετά».
53 χρόνια αργότερα, ο Βασίλης Τεντόμας επιμένει ότι η μνήμη της εξέγερσης παραμένει ζωντανή, παρά τις προσπάθειες αμφισβήτησης των γεγονότων. Ιδιαίτερα για τη συζήτηση γύρω από τους νεκρούς, διερωτάται: «Τι σημασία έχει αν σκοτώθηκαν μέσα από την πόρτα ή είσαι έξω από την πόρτα του Πολυτεχνείου;».
Η συνέντευξη ολοκληρώθηκε με τον ίδιο εμφανώς συγκινημένο. Ήταν μια σπάνια προσωπική μαρτυρία για τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου, αλλά και για δύο νέους ανθρώπους που μπήκαν μαζί στο Πολυτεχνείο, βγήκαν χωριστά μέσα στον πανικό και συνέχισαν μαζί τη ζωή τους.
Μια ιστορία στην οποία η μεγάλη Ιστορία συναντά την προσωπική μνήμη. Και για τον Βασίλη Τεντόμα και τη Μαρία Ζερβού, τα γεγονότα εκείνων των ημερών παραμένουν κομμάτι της κοινής τους διαδρομής.